مقام خدایی برای هیچ کس قائل نشوید

حجت الاسلام علیرضا قبادی، جامعه شناس و کارشناس دینی در سلسله گفتار هایی، با نگاهی نو و کاربردی، به بازخوانی ابعاد مغفول مانده از زندگی پیامبر اکرم(ص) می پردازد. در ادامه درس گفتار هفتم را می خوانیم. 

به جهت اهمیت و حساسیت بسیار فراوان موضوع این گفتار و برای روشن شدن آن، بحث با تفصیل بیشتر ارائه می شود؛ زیرا ممکن است خود نیز بدون آنکه به این انحراف عقیدتی مهم آگاه باشیم، به آن مبتلا شده و ناخواسته به شرک آلوده باشیم.

«عدی» فرزند حاتم «طایی» رئیس قبیله طی بود و مذهب نصرانی داشت. او به دلیل تبلیغات سویی که درباره پیامبر(ص) صورت گرفته بود؛ کینه رسول خدا را در دل داشت. در سال نهم هجری سپاه اسلام به بتکده معروف سرزمین طی، حمله کرد. از آنجا که «عدی» نمی خواست اسیر سپاه اسلام شود، قبیله خود را رها کرده و به شام گریخت. خواهر وی در این حمله اسیر شد و پس از اسارت از پیامبر در خواست کرد که او را آزاد کند. پیامبر (ص) نیز وی را آزاد کرد. خواهر عدی همراه کاروانی رهسپار شام و به بردارش ملحق شد. عدی پس از ملاقات با خواهرش، شخصیت پیامبر را از او جویا شد.

پسر حاتم طایی با شنیدن خصوصیات پیامبر(ص) به آن حضرت علاقه مند و رهسپار مدینه شد. سپس به محضر پیامبر شرفیاب شد. پس از ملاقات و مذاکره با پیامبر مجذوب رفتار و اخلاق پیامبر و اسلام و مسلمان شد. عدی سخنان مهمی از پیامبر شنید، از جمله آنکه پیامبر با توجه به مذهب عدی(نصرانی) به او فرمود: «شما عالمان خود را به جای پروردگار پرستش می کنید.» عدی با شنیدن این سخن از پیامبر که برگرفته از آیه 31 سوره توبه بود؛ گفت؛ ما هرگز احبار(عالمان) یا راهبان خود را پرستش نمی کنیم. چگونه چنین نسبتی را به ما می دهید؟! پیامبر به او فرمود: اگر آنان حلال خدا را حرام و حرام الهی را حلال کنند، آیا از آنها پیروی نمی کنید؟ عدی پاسخ داد؛ آری. آنگاه پیامبر فرمود: این گواه آن است که شما آنان را پروردگار و رب خویش قرار می دهید.

همانگونه که اشاره شد به دلیل ظرافت این انحراف عقیدتی که موجبات «شرک» را به همراه دارد، لازم است بحث با توضیح بیشتری پیگیری شود. یکی از مراتب توحید، توحید در عبادت و طاعت است؛ یعنی عبادت و طاعت مخصوص خداست، غیر خداوند، احدی(هر چند پیامبر باشد) شایسته چنین فرمانبرداری نیست؛ در مقابل یکی از اقسام شرک نیز شرک در عبادت و طاعت است. این قسم از شرک مصادیق و شعب مختلفی دارد، آنچه که پیامبر(ص) به عنوان مصداق شرک، با توجه به آیه 31 سوره توبه ذکر کردند، نوعی طاعت و فرمانبرداری از غیر خداوند به مانند طاعت از خداوند است.

بدین معنا که دیگران در طاعت، همپای خداوند قرار گیرند. به عبارت دیگر جایگاه خدایی بر دیگران در مقام طاعت الهی در نظر گرفته شود. پیامبر(ص) با تلاوت آیه 31 سوره توبه اشاره کرده است که اگر «بجای خدای تعالی، احبار و رهبان را ارباب خود گرفتید، آنها را پرستش کردید. یعنی اگر همانگونه که خداوند را اطاعت می کنید؛ احبار و رهبان را اطاعت کنید، دچار نوعی شرک شده اید؛ زیرا جز خداوند احدی سزاوار این قسم از تسلیم و اطاعت نیست.

پیامبر(ص) با تلاوت آیه مزبور نشان داد، طاعت بدون قید و شرطی که یهود و نصاری از اخبار و رهبران خود انجام می دهند؛ مشابه طاعت الهی است؛ از این رو در مقام مواخذه می فرماید: بجای خداوند، احبار و رهبانان خود(یهود) را و مسیح پسر مریم(نصاری) را پروردگاران خود دانستید. همانگونه که عبادت هر چیز مساوی با اعتقاد به ربوبیت او است؛ اطاعت بدون قید و شرط هر شخص نیز مساوی با رب دانستن اوست.

بنابراین هرگاه بدون قید و شرط و به نحو استقلال هر چند ناخواسته از افراد اطاعت شود، مستلزم نوعی شرک است، زیرا این قسم از طاعت و عبادت تنها مخصوص خداست(پیامبران در مقام ابلاغ پیام الهی فرمانبرداری می شوند). از همین رو در ادامه آیه(31 توبه) این نحوه از طاعت نهی شده است. «وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِیَعْبُدُوا إِلَٰهًا وَاحِدًا ۖ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۚ سُبْحَانَهُ عَمَّا یُشْرِکُونَ» و حال آنکه دستور نداشتند، مگر به اینکه معبودی یکتا بپرستند که جز او معبودی نیست و او از آنچه که شریک او می پندارند منزه است.

انتهای پیام